Thema: Van tekentafel naar praktijk.


Sinds 1 augustus 2014 is de Wet passend onderwijs van kracht. Op dat moment maakten 36847 leerlingen gebruik van het speciaal basisonderwijs en 31105 leerlingen van het speciaal onderwijs.
Scholen zijn sindsdien georganiseerd in een Samenwerkingsverband en hebben een zorgplicht voor alle leerlingen. Daarvoor krijgen zij extra financiële middelen. De overheid streeft ernaar om in 2035 inclusief onderwijs te hebben gerealiseerd. Alle kinderen kunnen dan onderwijs krijgen op een reguliere school dicht bij huis.

De cijfers wijzen uit dat er nog een lange weg te gaan alvorens we kunnen spreken van inclusief onderwijs.

De staat van het onderwijs 2025:


  •   Naar schatting 228.000 leerlingen in het regulier onderwijs hebben extra ondersteuning nodig.
  •   Ongeveer 34.000 leerlingen zijn in het speciaal basisonderwijs.
  •   Aantal leerlingen in het speciaal onderwijs stijgt naar 73.000.
  •   Dertig procent (30%) van de Samenwerkingsverbanden wordt door de inspectie als onvoldoende beoordeeld.

Lees de tekst (pdf) over De staat van de Samenwerkingsverbanden passend onderwijs


De staat van het (Voortgezet) speciaal onderwijs    Klik hier!

Thema: Schoolverzuim


In 1901 werd de leerplichtwet ingevoerd. Leerlingen met een beperking werden echter uitgezonderd van de leerplicht. De staat maakte daarmee duidelijk dat ze geen zorg wilde dragen voor leerlingen met een beperking.
Dat is nu wel anders. Scholen hebben een zorgplicht voor alle leerlingen en krijgen daarvoor ook de middelen. Het aantal leerlingen dat niet naar school gaat neemt echter toe. In december 2024 publiceerde de oudervereniging Balans het rapport Thuiszitters tellen 2024, een ander licht op passend onderwijs. Zij becijferden dat ons land minimaal 70.000 thuiszitters telde. Daarnaast kregen 279.000 kinderen geen volwaardig onderwijs. Het kabinet probeert met de Wet terugdringen schoolverzuim dat leerlingen met bepaalde problemen eerder in beeld komen en vervolgens passend onderwijs en/of een adequaat zorgaanbod krijgen zodat langdurige schooluitval voorkomen kan worden. Dit wetsvoorstel moet ondersteunend zijn aan de zorgplicht die de scholen al hebben. In de brief aan de Tweede Kamer Passend onderwijs: blijven bouwen aan de basis op orde wordt vervolgens ingegaan op

  •   Verbeteraanpak passend onderwijs.
  •   Versterking en verbinding onderwijs en zorg.
  •   Wachtlijsten gespecialiseerde onderwijs.
  •   Beweging naar inclusief onderwijs.


    • Er is nog een stevige weg te gaan want het huidige passend onderwijs is nog niet hoe het zou moeten zijn.

Lees de tekst (via onderstaande link) over Thuiszitters - tellen (2)

Balansdigitaal: Thuiszitter - tellen    Klik hier!

Lees de tekst (pdf) over het Wetsvoorstel (3)

Wetsvoorstel (3)    Klik hier!

Lees de tekst (pdf) de over Passend onderwijs (4)

Passend onderwijs blijven bouwen aan de basis op orde (4)    Klik hier!

Thema: Creativiteit noodzakelijk.


Het passend onderwijs lijkt maar niet goed op de rails te komen. Nog te veel leerlingen krijgen niet het onderwijs dat hen past.
Zeker, er zijn talrijke leerprogramma’s op de markt, toegesneden op rekenen, taal/lezen en op gedrag. De uitgevers varen er wel bij.
Er wordt volop getoetst en vastgelegd in grafieken, maar het onderwijs voor de individuele leerling schijnt er niet altijd beter door te worden. In de onderwijsverslagen, van bijvoorbeeld de inspectie, mis ik een belangrijk element en dat is de noodzakelijke creativiteit van de leerkracht.
Leerkrachten in het Buitengewoon Onderwijs zagen het in de vorige eeuw als hun taak om leermaterialen zelf te maken en af te stemmen op de individuele leerling als gangbare methodes niet voldeden. Er werden tentoonstellingen georganiseerd van zelfgemaakte materialen. Uiteindelijk ontstond er zelfs een museum, Ons Museum.

Om tot inclusief onderwijs te komen is het volgende noodzakelijk:

  •   Neem je professionele verantwoordelijkheid als leerkracht voor iedere leerling.
  •   Durf gebaande paden te verlaten.
  •   Benut je creativiteit.

Enige historische, maar nog steeds relevante teksten. Deze teksten komen van de website 100jaarorthopedagogiek.nl. Veel interessante artikelen betreffende maatschappelijke ontwikkelingen en gerelateerd aan het onderwijs zijn er te vinden. Van harte aanbevolen voor geïnteresseerden en studenten.

Lees de tekst (via de link) van Schreuder, P.H. (1924) - Ons museum. TvBO 5, 203

Ons Museum. TvBO 5, 203    Klik hier!

Lees de tekst (via de link) van Breukelaar, Jo.C. (1928) - Eenige persoonlijke leermiddelen. TvBO 9


Eenige persoonlijke leermiddelen. TvBO 9, 315-328    Klik hier!

Lees de tekst (via de link) van Voorthuijsen, A. van (1924) - Een verzameling van leermiddelen
ten behoeve van het buitengewoon onderwijs. TvBO 5, 162-164

Een verzameling van leermiddelen ten behoeve van het buitengewoon onderwijs. TvBO 5, 162-164    Klik hier!

Thema: Studiedagen en passend onderwijs.


Studiedagen worden in het lesrooster opgenomen. Studiedagen voor de leerkrachten. Dikwijls wordt vergaderd over een methode die gebruikt wordt en toch niet helemaal voldoet.
Methodes hebben namelijk hun zwakke plekken en daar worden onderwijsgevenden in de praktijk mee geconfronteerd. De kwaliteit van de leraar is dan van cruciaal belang om passend onderwijs te kunnen geven.
Wetenschappelijk getoetste methodes kunnen behulpzaam zijn.
Een motie, ingediend bij de onderwijsbegroting 2025 (motie-Kisteman), om het gebruik van wetenschappelijk getoetste methodes te bevorderen werd aangenomen. Enkele wetenschappelijk getoetste methoden die in de praktijk hun waarde hebben bewezen zijn bijvoorbeeld Stoeltjesdans, een methode om te komen tot een optimale indeling van je klas ter bevordering van de sociale veiligheid,
en Bouw een intensieve en interactieve preventieve aanpak van leesproblemen.

Ook kan uit het werkveld een aanpak tot overtuigende resultaten leiden. Een voorbeeld daarvan is Pictolezen, een natuurlijke manier van lezen die aansluit bij de wijze waarop ooit het schrift ontstond. Trijntje de Wit, leerkracht, ontwikkelde deze methode in eerste instantie voor leerlingen waarvan lang gedacht werd dat ze niet tot lezen konden komen vanwege een verstandelijke beperking. In 2011 kreeg Trijntje voor de ontwikkeling van het Picto Semi Schrift de Hermen J. Jacobsprijs. Inmiddels is het Pictoschrift uitgegroeid tot een volledige lesmethode en wordt nu op tientallen scholen voor basisonderwijs gebruikt in de context van Passend Onderwijs.

Beoordeel welke aanvullende methoden bruikbaar zijn in jouw klas.
Ontwerp zo nodig op het kind toegesneden lesmateriaal.
Zie:

Ook hier weer een historische, maar nog steeds relevante tekst. Veel van deze teksten komen van de website 100jaarorthopedagogiek.nl. Veel interessante artikelen betreffende maatschappelijke ontwikkelingen en gerelateerd aan het onderwijs zijn er te vinden. Van harte aanbevolen voor geïnteresseerden en studenten.

Lees de tekst (via de link) van Schreuder, P. H. (1928) - Persoonsonderwijs en werktempo. TvBO 9

Persoonsonderwijs en werktempo. TvBO 9, 7-12    Klik hier!

Thema: Deskundigheidsbevordering.


Leerlingen die recht hebben op Passend Onderwijs zijn aangewezen op gespecialiseerde kennis van de leerkrachten.
Dat betekent dat leerkrachten zich constant moeten scholen. In De Staat van het Onderwijs 2025 wordt hier geen aandacht aan besteed.
Professionele (na-) scholing is in het onderwijs niet verplicht. De bestaande opleidingen tot leraar zijn echter niet voldoende om passend onderwijs te kunnen geven. Een beroepsregister, zoals in de gezondheidszorg (BIG-register) bestaat in het onderwijs niet. Deskundigheidsbevordering is echter noodzakelijk, zo constateerde A.J. Schreuder, pionier Buitengewoon Onderwijs, al in 1905.
Na de opleiding tot onderwijzer is aanvullende en specifieke kennis noodzakelijk. Voor de toepassing van die kennis zijn ook de persoonlijke kwaliteiten van de onderwijzer bijzonder belangrijk.
Nodig is ‘een onuitputtelijk geduld, onverstoorbare kalmte, groote liefde, kinderlijke blijmoedigheid, persoonlijke autoriteit, onwrikbare consequentie, strenge rechtvaardigheid, scherp psychologisch onderscheidingsvermogen, uitgebreide vakkennis, een krachtig lichaam en een onvermoeibare geest’.
Ruim een eeuw geleden werd al gezien dat effectief onderwijs aan leerlingen met een beperking of aan leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, sterk afhankelijk is van de deskundige en gemotiveerde professional in de klas: de leerkracht.

  •   Voor het realiseren van het doel van de Wet passend onderwijs
           – zorgplicht voor passend onderwijs – is deskundigheidsbevordering essentieel;
  •   Wetenschappelijke inbreng is daarbij een vereiste;
  •   Een bekwaamheidsregister voor onderwijsgevenden
           - conform het register in de gezondheidszorg - is hoognodig.

Lees de tekst (pdf) over De Staat van het Onderwijs 2025, Inspectie van het Onderwijs.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (zie hoofdstuk 5 Passend Onderwijs).

De Staat van het Onderwijs 2025    Klik hier!

Lees de tekstfragmenten (pdf) van Schreuder, A.J. (1905) 76-79.

Fragment pagina's 76 - 77    Klik hier!
Fragment pagina's 78 - 79    Klik hier!



Ook hier weer historische, maar nog steeds relevante teksten. Veel van deze teksten komen van de website 100jaarorthopedagogiek.nl. Veel interessante artikelen betreffende maatschappelijke ontwikkelingen en gerelateerd aan het onderwijs zijn er te vinden. Van harte aanbevolen voor geïnteresseerden en studenten.

Lees de tekst (via de link) van Schreuder, P. H. (1924) - Studie en intuïtie. TvBO 5

Studie en intuïtie. TvBO 5, 5 - 7    Klik hier!

Lees de tekst (via de link) van Hiemstra, S. (1920) - Beschouwingen en wenschen inzake onze opleiding. TvBO 1

Beschouwingen en wenschen inzake onze opleiding. TvBO 1, 65 - 72    Klik hier!

Lees de tekst van J. G. Brandsma. - Strijdmakkers - Dissertatie.

Strijdmakkers, blader zelf naar pag. 187    Klik hier!

Thema: Leermiddelen.


Recent, februari 2026, was er in de pers aandacht voor het feit dat er onvoldoende gespecialiseerd lesmateriaal was in het speciaal onderwijs.
Leerkrachten klaagden dat ze leerlingen van zestien lesboekjes moesten geven voor groep drie. Schande. De overheid moest meer geld beschikbaar stellen, zo was de oproep.

Gekker kan het niet. Het maken van specifiek leermateriaal behoort tot de professie van de leraar die passend onderwijs wil geven. De onderwijzers die vochten voor de erkenning van speciaal onderwijs hadden als doelstelling de voortdurende verbetering van het onderwijs. Dat werd gerealiseerd door het uitwisselen van informatie over zelf ontwikkelde methodes en ontworpen leermiddelen.
Bestaande leermiddelen waren voor het gewone klassikale onderwijs en waren derhalve niet geschikt om in het speciaal onderwijs te gebruiken. Voortdurend vond uitbreiding plaats van het aantal leermiddelen dat door de onderwijzers werd gemaakt. Zo ontstond een professioneel instrumentarium. Er moesten dus eigen aanpassingen gedaan worden of nieuwe lesmethodes ontwikkeld worden. Uiteindelijk kwam er zelfs een permanente tentoonstelling van gemaakte leermaterialen in ‘Ons Museum’.

De instrumentele professionalisering van het speciaal onderwijs moet dus door leerkrachten zelf ter hand worden genomen. Een goed voorbeeld nu is Pictoschrijver, ontwikkeld in de praktijk en deel van een levend netwerk van leerkrachten die de methode aanpassen, uitbouwen, etc.

LET OP: deze links gaan naar de artikelen die staan op de website 100jaarorthopedagogiek!!!


Onderwijsverslag (1909-1910), 270
Visser, Fr. (1923). Onze tentoonstelling. Tijdschrift voor Buitengewoon Onderwijs 4, 102-103.
Voorthuijsen, A. van (1924). Een verzameling leermiddelen ten behoeve van het buitengewoon onderwijs. Tijdschrift voor Buitengewoon Onderwijs, 5, 162-164
Breukelaar, J.C. (1928). Eenige persoonlijke hulpmiddelen. Tijdschrift voor Buitengewoon Onderwijs, 9, 315-328

Maart '26 - Onderwijs: eigen uitgeverij?


Leerkrachten uit het voortgezet willen zelf lesmateriaal gaan maken, zo berichten de media ons.
Niet meer afhankelijk zijn van dure uitgeverijen.  Hoera!
Wat een goede gedachte. Het kost tijd om te organiseren, moed en doorzettingsvermogen om vol te houden, maar het geeft zoveel voldoening om onderwijs te geven met voor jouw lessen relevant lesmateriaal.
En er is een prachtig voorbeeld: Uitgeverij Haga (1920-1957), een specifieke uitgeverij door de onderwijzer Hermen J. Jacobs en collega’s opgericht en draaiende gehouden.
In 1934 informeerde minister Marchant de Staten generaal met lovende woorden over deze uitgeverij. Bijna drie decennia vervulde Haga een prominente functie in het onderwijsveld met onderwijsmateriaal voor de scholen en studieboeken voor leerkrachten en logopedisten.

LET OP: deze links gaan naar de artikelen die staan op de website 100jaarorthopedagogiek!!!


Brandsma, J.G. (2023). Strijdmakkers. 122-124, 272-275.
Onderwijsverslag (1933), 270
Schreuder A.J. (1920). Haga's leermiddelen. Tijdschrift voor Buitengewoon Onderwijs. 1, 39-41.